De wereld van warmte- en koudetechniek is in beweging. Door Europese wetgeving (de herziene F-gassenverordening) worden met name fluorhoudende koudemiddelen (zoals veel HFK’s) via quota en toepassingsgerichte productregels steeds verder beperkt. Dat heeft direct invloed op de toekomst van warmtepompen. Tegelijkertijd worden de eisen rondom circulariteit steeds concreter. Wie vooruitkijkt, ziet een sector die niet langer kan afwachten. “Dit is zo’n moment waarop alles samenkomt”, zegt Laurens Hooijschuur, vestigingsleider van OSH. “Juist daarom slaan we nu een richting in die over vijftien jaar nog logisch is.”
Natuurlijke koudemiddelen nemen het over
Een van de grootste veranderingen is de verschuiving van fluorhoudende koudemiddelen naar natuurlijke koudemiddelen in warmtepompen. Jarenlang waren HFK’s en mengsels daarvan de standaard. De F-gassenverordening beperkt deze middelen gefaseerd, via quota én via verboden op het op de markt brengen van nieuwe apparatuur per productcategorie. Zo gelden vanaf 1 januari 2027 voor diverse warmtepomp- en aircotoepassingen beperkingen op F-gassen met een GWP van 150 of hoger, met uitzondering voor specifieke situaties. Voor bepaalde, kleinere ‘self-contained’ systemen volgen later zelfs strengere eisen. “Dat betekent dat je nu al moet nadenken over de levensduur van installaties. Een warmtepomp moet je ook over vijftien jaar kunnen onderhouden, óók als wetgeving verder wordt aangescherpt”, zegt Laurens.
Daarom verschuift de markt richting natuurlijke alternatieven zoals ammoniak, CO2 en propaan. Deze middelen hebben een veel lagere Global Warming Potential (GWP), een maat voor het klimaatopwarmend effect van een koudemiddel. Hoe hoger de GWP-waarde, hoe groter de klimaateffecten. Zo ligt de GWP van veel gebruikte HFK’s vaak rond de 2000 (R-410A komt bijvoorbeeld uit op 2088), terwijl propaan (R-290) rond de 3 uitkomt. Bovendien zijn natuurlijke koudemiddelen niet-fluorhoudend. Daarmee raken ze niet aan de PFAS-discussie rond fluorverbindingen; in de context van de F-gassenverordening wordt ook benoemd dat sommige F-gassen PFAS zijn of kunnen afbreken tot PFAS.
OSH kiest bewust voor propaan. “Voor de gebouwde omgeving is dat op dit moment de meest logische optie. Ammoniak is giftig en CO2 wordt vaker toegepast in industriële processen. Propaan past het beste bij de toepassingen waarin wij actief zijn.”
Samenwerking met Enrad AB
Die milieuwinst betekent niet dat natuurlijke koudemiddelen zomaar één-op-één kunnen worden toegepast. Propaan is bijvoorbeeld brandbaar. Dat vraagt om andere ontwerpkeuzes en aanvullende veiligheidsmaatregelen. “In het ontwerpproces moet je hier echt rekening mee houden. Denk aan ingebouwde lekdetectie, automatische afblaasvoorzieningen en de juiste opstelling van installaties. Je moet dus kennis van zaken hebben.” Moderne warmtepompsystemen spelen hier steeds beter op in. OSH werkt hiervoor samen met het Zweedse Enrad AB, fabrikant van modulaire water/water-warmtepompen die uitsluitend met propaan werken. Om die kennis verder uit te diepen, reisde het team van OSH onlangs naar Zweden voor een meerdaagse training. “We geloven dat dit de toekomst is, dus moeten we zorgen dat we weten waarmee we werken”, zegt Laurens.
Circulariteit wordt concreet
Naast koudemiddelen speelt circulariteit een steeds grotere rol. De doelstellingen zijn duidelijk: in 2030 wil Nederland het gebruik van primaire grondstoffen met 50% hebben teruggebracht, met als stip op de horizon een circulaire economie in 2050. Dat gaat niet alleen over warmtepompen, maar over bedrijven, installaties en de hele gebouwde omgeving. “Dat betekent dat je anders moet gaan kijken naar materialen en componenten”, vertelt Laurens. Bij renovaties komen regelmatig onderdelen vrij die technisch nog prima bruikbaar zijn. Door deze te hergebruiken of te refurbishen, wordt verspilling voorkomen en krijgen materialen een tweede leven. OSH onderzoekt hoe vraag en aanbod van zulke onderdelen beter bij elkaar gebracht kunnen worden.
Nu handelen loont later
De veranderingen vragen om aanpassingsvermogen, zeker van organisaties die nog werken met traditionele systemen. “Als je alleen kijkt naar de aanschafprijs, lijkt een oplossing met een fluorhoudend koudemiddel soms aantrekkelijker. Maar kijk je naar de total cost of ownership, in combinatie met subsidies die beschikbaar zijn voor oplossingen met natuurlijke koudemiddelen, dan wordt de duurzame keuze juist aantrekkelijker. Het is écht een investering, eentje die zich op termijn vaak terugverdient.”
“Uiteindelijk willen we de wereld allemaal beter overdragen aan de volgende generaties. Dat betekent nu keuzes maken waar pas later de vruchten van kunnen worden geplukt. Wij zijn klaar voor die nieuwe stap.”
Benieuwd wat OSH voor jouw verduurzamingsvraagstuk kan betekenen? Neem gerust contact met ons op, wij denken graag met je mee.
